وقتی صحبت از بودجه‌بندی می‌شود، بسیاری از افراد فقط به این فکر می‌کنند که درآمد ماهانه خود را بین هزینه‌های مختلف تقسیم کنند. اما یک روش متفاوت به نام بودجه‌بندی بر پایه صفر وجود دارد که در آن قرار است تمام درآمد پیش‌بینی‌شده، از قبل برای یک هدف مشخص در نظر گرفته شود.
در این روش، صفر شدن بودجه به معنای تمام شدن پول یا نداشتن پس‌انداز نیست؛ بلکه یعنی بعد از اختصاص درآمد به هزینه‌ها، پس‌انداز، بدهی و سایر اهداف مالی، مبلغ تخصیص‌نیافته باقی نماند.
بودجه‌بندی بر پایه صفر چیست؟
در بودجه‌بندی بر پایه صفر، برای هر واحد از درآمد یک وظیفه تعیین می‌شود. بنابراین در پایان برنامه‌ریزی، رابطه ساده زیر برقرار است:
درآمد − مجموع مبالغ تخصیص‌یافته = صفر
برای مثال فرض کنید درآمد ماهانه فردی ۳۰ میلیون تومان باشد. این مبلغ می‌تواند میان هزینه‌های ضروری، حمل‌ونقل، خرید، پس‌انداز، پرداخت بدهی و تفریح تقسیم شود تا در نهایت تمام ۳۰ میلیون تومان برای یک هدف مشخص برنامه‌ریزی شده باشد.
نکته مهم این است که «تخصیص‌یافتن» با «خرج‌شدن» تفاوت دارد. اگر ۵ میلیون تومان برای پس‌انداز کنار گذاشته شود، این مبلغ همچنان متعلق به فرد است، اما در بودجه وظیفه مشخصی پیدا کرده است.
این روش چگونه اجرا می‌شود؟
برای شروع، لازم نیست از ابزار پیچیده‌ای استفاده کنید. یک جدول ساده یا حتی یک فایل اکسل می‌تواند کافی باشد.
درآمد ماهانه را مشخص کنید
ابتدا تمام درآمدهای قابل پیش‌بینی را بنویسید. اگر درآمد شما ثابت نیست، بهتر است بر اساس یک برآورد محتاطانه برنامه‌ریزی کنید و درآمدهای نامطمئن را قطعی در نظر نگیرید.
هزینه‌ها را دسته‌بندی کنید
هزینه‌های ثابت مانند اجاره، قبوض و اقساط را از هزینه‌های متغیر مانند خرید، تفریح و حمل‌ونقل جدا کنید.
همچنین هزینه‌هایی که هر ماه پرداخت نمی‌شوند، اما در طول سال وجود دارند، نباید فراموش شوند. مثلاً اگر سالانه ۱۲ میلیون تومان برای یک هزینه مشخص نیاز دارید، می‌توان حدود یک میلیون تومان در ماه برای آن کنار گذاشت.
برای پس‌انداز و بدهی وظیفه تعیین کنید
در این روش پس‌انداز چیزی نیست که فقط در پایان ماه، در صورت باقی‌ماندن پول انجام شود. مبلغ موردنظر از همان ابتدای بودجه برای آن اختصاص پیدا می‌کند.
همین موضوع درباره پرداخت بدهی نیز صدق می‌کند. اگر هدف شما کاهش بدهی است، باید مبلغ مشخصی را در بودجه ماهانه به آن اختصاص دهید.
یک مثال ساده از بودجه‌بندی بر پایه صفر
فرض کنید درآمد ماهانه ۳۰ میلیون تومان باشد:
| مورد | مبلغ |
| هزینه‌های ضروری | ۱۴ میلیون تومان |
| حمل‌ونقل و ارتباطات | ۳ میلیون تومان |
| خرید و هزینه‌های روزمره | ۳ میلیون تومان |
| تفریح | ۲ میلیون تومان |
| پس‌انداز | ۵ میلیون تومان |
| پرداخت بدهی | ۳ میلیون تومان |
| مجموع | ۳۰ میلیون تومان |
در این مثال، تمام درآمد از قبل دارای یک مقصد است و مبلغی بدون برنامه باقی نمانده است.
تفاوت بودجه‌بندی بر پایه صفر با بودجه‌بندی معمولی چیست؟
در بودجه‌بندی معمولی ممکن است فرد برای هر دسته یک سقف هزینه تعیین کند و در پایان ماه ببیند چه مقدار پول باقی مانده است. اما در بودجه‌بندی بر پایه صفر، از ابتدا مشخص می‌شود که هر مقدار از درآمد چه کاربردی دارد.
| بودجه‌بندی معمولی | بودجه‌بندی بر پایه صفر |
| تمرکز بر تعیین سقف هزینه‌ها | تعیین وظیفه برای کل درآمد |
| ممکن است بخشی از درآمد بدون برنامه بماند | تمام درآمد تخصیص داده می‌شود |
| پس‌انداز گاهی به پایان ماه موکول می‌شود | پس‌انداز از ابتدا در بودجه قرار می‌گیرد |
| معمولاً دسته‌بندی کلی‌تر است | نیازمند برنامه‌ریزی جزئی‌تر است |
| تغییرات بودجه ممکن است کمتر پیگیری شود | بودجه مرتب بازبینی و اصلاح می‌شود |
البته این تفاوت به این معنا نیست که بودجه‌بندی معمولی روش اشتباهی است. هر دو روش می‌توانند برای مدیریت مالی مفید باشند و انتخاب بین آنها به شرایط فرد و میزان جزئیاتی که در مدیریت پول نیاز دارد بستگی دارد.
مزیت اصلی این روش چیست؟
مهم‌ترین مزیت بودجه‌بندی بر پایه صفر این است که دید دقیق‌تری نسبت به مقصد پول ایجاد می‌کند. وقتی برای درآمد خود از قبل برنامه داشته باشید، احتمال اینکه مبلغی بدون هدف مشخص صرف خریدهای غیرضروری شود کمتر می‌شود.
این روش می‌تواند برای افرادی که:
- در پایان ماه نمی‌دانند پولشان کجا خرج شده است؛
- چند هدف مالی هم‌زمان دارند؛
- قصد افزایش پس‌انداز دارند؛
- می‌خواهند بدهی خود را سریع‌تر مدیریت کنند؛
- یا هزینه‌های متغیر زیادی دارند
کاربردی باشد.
آیا بودجه‌بندی بر پایه صفر همیشه مناسب است؟
خیر. این روش به پیگیری نسبتاً منظم نیاز دارد. اگر درآمد یا هزینه‌های شما مرتب تغییر می‌کند، ممکن است لازم باشد بودجه را چند بار در ماه اصلاح کنید.
همچنین نباید برای تمام هزینه‌ها اعداد بیش از حد دقیق و غیرواقعی تعیین کرد. بودجه‌ای که با کوچک‌ترین خرید به هم می‌ریزد، در بلندمدت احتمالاً قابل اجرا نخواهد بود.
بهتر است مقداری انعطاف نیز در نظر بگیرید. مثلاً می‌توان یک دسته برای هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده یا تغییرات ماهانه ایجاد کرد.
چطور این روش را ساده‌تر کنیم؟
اگر اولین بار است که می‌خواهید از این روش استفاده کنید، لازم نیست تمام هزینه‌های زندگی را با جزئیات زیاد ثبت کنید. می‌توانید ابتدا با چند دسته اصلی شروع کنید:
هزینه‌های ضروری + هزینه‌های متغیر + پس‌انداز + بدهی + تفریح + هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده
بعد از یکی دو ماه، بر اساس مخارج واقعی، دسته‌بندی‌ها را دقیق‌تر کنید.
نکته مهم دیگر این است که بودجه را در پایان ماه بررسی کنید. اگر در یک دسته بیش از مقدار تعیین‌شده هزینه کرده‌اید، به جای کنارگذاشتن کل برنامه، دلیل آن را پیدا کنید و بودجه ماه بعد را اصلاح کنید.
در آخر…
بودجه‌بندی بر پایه صفر یعنی برای تمام درآمد خود از قبل یک مقصد مشخص تعیین کنید؛ چه این مقصد پرداخت هزینه‌های ضروری باشد، چه پس‌انداز، سرمایه‌گذاری یا پرداخت بدهی. هدف این روش محدودکردن تمام هزینه‌ها نیست، بلکه ایجاد آگاهی بیشتر نسبت به نحوه استفاده از درآمد است.
اگر برای تنظیم بودجه شخصی یا مدیریت بهتر درآمد و هزینه‌های خود نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید با مشاوران حرفه‌ای ما در پلتفرم مشاوره جامع و آنلاین الوکمک در ارتباط باشید.
شما ترجیح می‌دهید برای تمام درآمدتان از قبل برنامه مشخص داشته باشید یا بودجه‌بندی انعطاف‌پذیرتر را ترجیح می‌دهید؟
