با گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، تولید متن تبلیغاتی، ساخت تصاویر، طراحی ویدئو و حتی شبیه‌سازی صدا و چهره افراد ساده‌تر شده است. بسیاری از کسب‌وکارها از این فناوری برای معرفی محصولات و خدمات خود استفاده می‌کنند؛ اما یک سؤال مهم مطرح می‌شود: حکم شرعی استفاده از محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در تبلیغات چیست؟
پاسخ به این سؤال به نوع محتوا، هدف تبلیغ، نحوه استفاده از هوش مصنوعی و رعایت حقوق دیگران بستگی دارد. صرف استفاده از هوش مصنوعی به این معنا نیست که تبلیغ از نظر شرعی حرام است؛ همان‌طور که تولید محتوا با این ابزار نیز نمی‌تواند رفتارهای نادرست را توجیه کند.
آیا استفاده از هوش مصنوعی برای تبلیغات از نظر شرعی جایز است؟
به‌طور کلی، استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوای تبلیغاتیِ مجاز، در صورتی که با ممنوعیت شرعی یا حقوق دیگران تعارض نداشته باشد، می‌تواند جایز باشد. برای مثال، تولید متن معرفی یک محصول، طراحی تصویر تبلیغاتی یا ساخت ویدئویی برای معرفی خدمات، صرفاً به دلیل استفاده از هوش مصنوعی اشکال شرعی پیدا نمی‌کند.
در یک پاسخ فقهی منتشرشده در پایگاه اسلام‌وب نیز، استفاده از صدای تولیدشده با هوش مصنوعی در ویدئوها و تبلیغات مجاز، در اصل جایز دانسته شده است؛ البته با استثناهایی مانند شبیه‌سازی صدای شخص معین به‌گونه‌ای که مخاطب تصور کند واقعاً او صحبت کرده است. (منبع: اسلام‌وب، ضوابط طراحی صدا با هوش مصنوعی و استفاده از آن در تبلیغات)
بااین‌حال، این پاسخ بیانگر یک نظر فقهی مشخص است و لزوماً جایگزین فتوای مرجع تقلید شما نیست. برای تعیین حکم دقیق در شرایط خاص، باید نظر مرجع تقلید خود را بررسی کنید.
دروغ و فریب در تبلیغات هوش مصنوعی چه حکمی دارد؟
یکی از مهم‌ترین مسائل شرعی در تبلیغات، صداقت در معرفی محصول و خدمات است. استفاده از هوش مصنوعی نباید به ابزاری برای فریب مخاطب تبدیل شود.
برای مثال، موارد زیر می‌توانند از نظر شرعی و اخلاقی مسئله‌ساز باشند:
- تولید تصویر غیرواقعی از محصول و معرفی آن به‌عنوان تصویر واقعی کالا
- ساخت نظرهای جعلی مشتریان و نمایش آن‌ها به‌عنوان تجربه واقعی خریداران
- نمایش نتیجه‌ای غیرواقعی از عملکرد محصول یا خدمات
- استفاده از تصاویر ساختگی برای القای کیفیت، امکانات یا ویژگی‌هایی که واقعاً وجود ندارند
اگر محتوای تبلیغاتی شامل دروغ، فریب یا تضییع حقوق دیگران باشد، صرف تولید آن با هوش مصنوعی باعث مجازشدن این رفتار نمی‌شود. بنابراین، پیش از انتشار تبلیغ باید اطلاعات، تصاویر و ادعاهای مطرح‌شده بررسی شوند.
حکم شرعی شبیه‌سازی چهره و صدای دیگران در تبلیغات چیست؟
ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند صدای افراد را شبیه‌سازی کنند یا چهره آن‌ها را در موقعیت‌هایی قرار دهند که در واقعیت اتفاق نیفتاده است. این قابلیت، به‌ویژه زمانی که برای تبلیغات استفاده می‌شود، حساسیت بیشتری دارد.
برای نمونه، اگر صدای یک فرد مشهور شبیه‌سازی شود و تبلیغ به‌گونه‌ای ساخته شود که مخاطب تصور کند او واقعاً از یک محصول حمایت کرده است، ممکن است حقوق شخص، اعتبار او و اعتماد مخاطبان نقض شود.
در چنین شرایطی، باید رضایت فرد، نحوه استفاده از هویت او، احتمال فریب مخاطب و نظر شرعی مرجع تقلید بررسی شود. حتی اعلام مصنوعی‌بودن محتوا نیز لزوماً تمام مشکلات شرعی و حقوقی را برطرف نمی‌کند.
آیا باید اعلام کنیم تبلیغ با هوش مصنوعی ساخته شده است؟
پاسخ به این موضوع به نوع محتوا و شرایط انتشار آن بستگی دارد. برای مثال، استفاده از یک تصویر کاملاً خیالی برای معرفی فضای یک محصول با نمایش چهره شبیه‌سازی‌شده یک فرد واقعی تفاوت دارد.
اگر نگفتن این موضوع باعث شود مخاطب درباره واقعی‌بودن یک اتفاق، تأیید یک محصول یا تجربه مشتری دچار برداشت اشتباه شود، شفاف‌سازی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بهتر است تصاویر بازسازی‌شده، تجربه‌های شبیه‌سازی‌شده و محتوایی که ممکن است با واقعیت اشتباه گرفته شود، به‌درستی معرفی شوند.
شفافیت همچنین به حفظ اعتماد مخاطبان کمک می‌کند و احتمال سوءبرداشت درباره محصول یا خدمات را کاهش می‌دهد.
استفاده از محتوای دیگران در تبلیغات تولیدشده با هوش مصنوعی
یکی دیگر از موضوعات مهم، رعایت حقوق صاحبان آثار است. تولید تصویر یا متن با هوش مصنوعی به این معنا نیست که می‌توان هر عکس، موسیقی، ویدئو یا محتوای متعلق به دیگران را بدون توجه به مجوزهای لازم استفاده کرد.
اگر برای ساخت تبلیغ از آثار دیگران، تصویر اشخاص یا صدای اختصاصی آن‌ها استفاده می‌کنید، باید شرایط استفاده و حقوق مربوط را بررسی کنید. در مواردی که رضایت یا مجوز لازم است، استفاده از هوش مصنوعی این ضرورت را از بین نمی‌برد.
در آخر؛ چگونه از هوش مصنوعی برای تبلیغات استفاده کنیم؟
استفاده از هوش مصنوعی در تبلیغات، صرفاً به دلیل فناوری مورد استفاده، حرام محسوب نمی‌شود؛ اما حکم شرعی آن به محتوای تبلیغ و نحوه استفاده بستگی دارد. برای رعایت موازین شرعی، به چند نکته توجه کنید:
- از ادعاهای دروغین و اطلاعات گمراه‌کننده استفاده نکنید.
- تصاویر و صداهای ساختگی را به‌گونه‌ای ارائه نکنید که مخاطب فریب بخورد.
- حقوق اشخاص و صاحبان آثار را رعایت کنید.
- در موارد حساس، نظر مرجع تقلید خود را درباره شرایط دقیق استفاده جویا شوید.
برای اطلاعات بیشتر و دریافت راهنمایی درباره پرسش‌های شرعی و موضوعات مرتبط، می‌توانید با مشاوران ما در پلتفرم مشاوره جامع و آنلاین الوکمک در ارتباط باشید.
به نظر شما، آیا کسب‌وکارها باید همیشه اعلام کنند که تبلیغشان با هوش مصنوعی ساخته شده است یا این موضوع فقط در شرایط خاص ضرورت دارد؟ دیدگاه و تجربه خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
