آتش‌سوزی می‌تواند در مدت کوتاهی خسارت زیادی به ساختمان، تجهیزات، لوازم، تأسیسات و حتی موجودی یک واحد تجاری یا صنعتی وارد کند. اما مشخص کردن میزان واقعی خسارت همیشه ساده نیست. در بسیاری از پرونده‌ها لازم است خسارت توسط فرد متخصص بررسی و به‌صورت مستند ارزیابی شود.
ارزیابی خسارت ناشی از آتش‌سوزی توسط کارشناس رسمی با بررسی محل حادثه، نوع و میزان آسیب، ارزش اموال و عوامل مؤثر در ایجاد خسارت انجام می‌شود. گزارش کارشناسی می‌تواند برای رسیدگی به اختلافات، مطالبه خسارت یا بررسی میزان زیان واردشده مورد استفاده قرار گیرد.
کارشناس رسمی در ارزیابی خسارت آتش‌سوزی چه کاری انجام می‌دهد؟
کارشناس رسمی ابتدا وضعیت محل حادثه و آثار باقی‌مانده از آتش‌سوزی را بررسی می‌کند. هدف فقط برآورد ظاهری خسارت نیست، بلکه باید مشخص شود چه بخش‌هایی آسیب دیده و میزان خسارت هر قسمت چقدر است.
بسته به نوع پرونده، مواردی مانند ساختمان، تأسیسات، ماشین‌آلات، تجهیزات، لوازم، مواد اولیه، کالاهای موجود و سایر اموال بررسی می‌شوند.
مراحل ارزیابی خسارت ناشی از آتش‌سوزی
بررسی محل و مستندات حادثه
اولین مرحله، بازدید از محل است. کارشناس آثار سوختگی، تخریب، دودگرفتگی، حرارت و آسیب‌های ایجادشده را بررسی می‌کند.
در کنار بازدید، مدارک مرتبط نیز اهمیت دارند. اسناد مالکیت، فاکتور خرید، مدارک تجهیزات، تصاویر قبل و بعد از حادثه و سایر مستندات می‌توانند در ارزیابی دقیق‌تر مؤثر باشند.
تفکیک اموال آسیب‌دیده
همه اموال موجود در محل ممکن است به یک اندازه آسیب ندیده باشند. برخی کاملاً از بین رفته‌اند، بعضی قابل تعمیر هستند و برخی نیز ممکن است فقط دچار آسیب ظاهری شده باشند.
کارشناس باید وضعیت هر گروه را تا حد امکان مشخص کند تا ارزیابی بر اساس یک برآورد کلی و غیرواقعی انجام نشود.
بررسی میزان خسارت ساختمان
در صورتی که ساختمان دچار آتش‌سوزی شده باشد، قسمت‌های مختلف آن از جمله دیوارها، سقف، کف، درها، پنجره‌ها و بخش‌های داخلی بررسی می‌شوند.
گاهی ظاهر ساختمان آسیب محدودی نشان می‌دهد، اما حرارت شدید می‌تواند به بخش‌هایی از سازه یا تأسیسات نیز آسیب وارد کرده باشد. به همین دلیل بررسی فنی باید متناسب با شدت و نوع حادثه انجام شود.
ارزیابی تجهیزات و ماشین‌آلات
در واحدهای صنعتی، تجاری و کارگاهی، تجهیزات ممکن است در اثر شعله، حرارت، دود یا آب ناشی از عملیات اطفای حریق آسیب ببینند.
در این مرحله باید وضعیت تجهیزات، امکان تعمیر، هزینه احتمالی تعمیر و در صورت غیرقابل‌استفاده بودن، ارزش مورد بررسی قرار گیرد.
برآورد ارزش خسارت
پس از شناسایی خسارت‌ها، ارزش مالی آن‌ها بر اساس مستندات و شرایط موجود ارزیابی می‌شود. در این قسمت عواملی مانند نوع مال، عمر، وضعیت قبل از حادثه، میزان آسیب و هزینه تعمیر یا جایگزینی می‌توانند اهمیت داشته باشند.
بنابراین ارزش خسارت لزوماً برابر با قیمت خرید اولیه یک وسیله نیست.
آیا علت آتش‌سوزی هم توسط کارشناس بررسی می‌شود؟
این موضوع به نوع کارشناسی و حدود صلاحیت کارشناس بستگی دارد. در بعضی پرونده‌ها علت وقوع آتش‌سوزی، محل شروع حریق و عوامل مؤثر در حادثه نیز اهمیت پیدا می‌کند.
برای مثال مشخص شدن اینکه آتش‌سوزی از کدام قسمت آغاز شده یا چه عاملی در گسترش آن نقش داشته است، ممکن است برای تعیین مسئولیت یا رسیدگی به اختلاف اهمیت داشته باشد.
بنابراین ارزیابی خسارت و بررسی علت حادثه الزاماً یک موضوع واحد نیستند و باید بر اساس موضوع پرونده و صلاحیت کارشناسی بررسی شوند.
چه مدارکی برای کارشناسی خسارت آتش‌سوزی مفید است؟
هرچه اطلاعات مربوط به وضعیت قبل و بعد از حادثه کامل‌تر باشد، ارزیابی می‌تواند دقیق‌تر انجام شود. برخی مدارک مفید عبارت‌اند از:
- تصاویر و فیلم‌های مربوط به قبل و بعد از حادثه
- فاکتور خرید تجهیزات و کالاها
- اسناد مالکیت یا مدارک مربوط به اموال
- فهرست موجودی کالا یا تجهیزات
- مدارک مربوط به تعمیرات قبلی
- گزارش‌های مرتبط با حادثه
- اسناد مالی مرتبط با ارزش اموال
نبود یک مدرک لزوماً به معنی غیرممکن بودن کارشناسی نیست، اما ممکن است روند اثبات میزان خسارت را دشوارتر کند.
چه زمانی مراجعه به کارشناس رسمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟
اگر میزان خسارت قابل توجه باشد، میان طرفین درباره مبلغ خسارت اختلاف وجود داشته باشد یا برای یک پرونده حقوقی به ارزیابی تخصصی نیاز باشد، استفاده از نظر کارشناس رسمی می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
به‌خصوص در خسارت‌های گسترده، برآورد شخصی مالک یا طرف مقابل ممکن است مورد قبول طرف دیگر قرار نگیرد. در چنین شرایطی، بررسی مستند و تخصصی می‌تواند مبنای مناسب‌تری برای ادامه رسیدگی ایجاد کند.
اشتباهات رایج هنگام ارزیابی خسارت آتش‌سوزی
یکی از اشتباهات مهم، شروع تعمیر یا جابه‌جایی گسترده اموال پیش از ثبت دقیق وضعیت محل است. این کار ممکن است بخشی از شواهد و نشانه‌های حادثه را از بین ببرد.
اشتباه دیگر، محاسبه خسارت فقط بر اساس قیمت خرید اولیه است. عمر و وضعیت مال پیش از حادثه و امکان تعمیر آن نیز می‌تواند در ارزیابی اهمیت داشته باشد.
همچنین نباید تمام خسارت‌ها را فقط به آثار مستقیم شعله محدود کرد؛ دود، حرارت و عملیات اطفای حریق نیز ممکن است باعث آسیب به اموال شوند.
پرسش‌های متداول
آیا کارشناس رسمی می‌تواند خسارت تمام اموال را یکجا ارزیابی کند؟
بسته به موضوع پرونده و صلاحیت کارشناس، امکان بررسی بخش‌های مختلف وجود دارد؛ اما برای بعضی موارد تخصصی ممکن است نظر کارشناسی در حوزه‌های مختلف مورد نیاز باشد.
آیا عکس‌های قبل از آتش‌سوزی در کارشناسی اهمیت دارند؟
بله. تصاویر قبل از حادثه می‌توانند برای بررسی وضعیت، نوع و شرایط اموال پیش از آتش‌سوزی مفید باشند.
آیا خسارت ناشی از دود و حرارت هم قابل بررسی است؟
بله، این نوع آسیب‌ها نیز می‌توانند در ارزیابی خسارت مورد توجه قرار گیرند، البته تشخیص میزان و ارزش آن‌ها نیازمند بررسی شرایط واقعی محل است.
آیا گزارش کارشناس رسمی به‌تنهایی برای تعیین مسئولیت آتش‌سوزی کافی است؟
لزومی ندارد. تعیین مسئولیت به موضوع پرونده، مدارک موجود و نوع کارشناسی بستگی دارد و ممکن است عوامل دیگری نیز در رسیدگی مؤثر باشند.
در آخر…
ارزیابی خسارت ناشی از آتش‌سوزی توسط کارشناس رسمی فقط محاسبه قیمت اموال سوخته‌شده نیست. محل حادثه، میزان آسیب ساختمان و تجهیزات، امکان تعمیر، ارزش اموال پیش از حادثه و مستندات موجود باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
اگر قرار باشد درباره یک پرونده واقعی تصمیم‌گیری شود، ثبت وضعیت محل و جمع‌آوری مستندات پیش از تغییر گسترده شرایط می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
به نظر شما در یک آتش‌سوزی بزرگ، کدام بخش از خسارت سخت‌تر قابل اثبات است؛ خسارت ساختمان، تجهیزات یا کالاهای موجود؟
برای بررسی دقیق‌تر موضوعات کارشناسی و دریافت راهنمایی متناسب با شرایط پرونده، می‌توانید با مشاوران حرفه‌ای ما در پلتفرم مشاوره جامع و آنلاین الوکمک در ارتباط باشید.
