نشت اطلاعات یکی از اتفاقاتی است که میتواند برای هر کسبوکاری، از یک مجموعه کوچک تا یک شرکت بزرگ، رخ دهد. افشای اطلاعات مشتریان، کارکنان، حسابهای کاربری یا اسناد داخلی علاوه بر ایجاد خسارت مالی، ممکن است اعتماد مشتریان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، داشتن یک برنامه واکنش به نشت اطلاعات اهمیت زیادی دارد. این برنامه مشخص میکند که کسبوکار در صورت شناسایی نشت اطلاعات چه اقداماتی انجام دهد، چه کسی مسئول تصمیمگیری باشد و چگونه دامنه آسیب را کنترل کند.
برنامه واکنش به نشت اطلاعات چیست؟
برنامه واکنش به نشت اطلاعات، مجموعهای از دستورالعملها و مسئولیتهای از پیش تعیینشده است که هنگام وقوع یا احتمال وقوع یک رخداد امنیتی مورد استفاده قرار میگیرد.
هدف این برنامه فقط پیدا کردن عامل نشت نیست؛ بلکه باید کمک کند سازمان در کوتاهترین زمان:
- حادثه را شناسایی و تأیید کند.
- دسترسی مهاجم را محدود کند.
- اطلاعات و سیستمهای آسیبدیده را مشخص کند.
- شواهد لازم را حفظ کند.
- افراد و نهادهای مرتبط را در زمان مناسب مطلع کند.
- سیستمها را به وضعیت عادی بازگرداند.
ابتدا مشخص کنید چه اطلاعاتی حساس هستند
اولین مرحله طراحی برنامه، شناخت اطلاعاتی است که در صورت افشا میتوانند برای کسبوکار یا مشتریان مشکل ایجاد کنند.
برای مثال ممکن است شامل این موارد باشند:
- اطلاعات هویتی مشتریان
- اطلاعات پرداخت و مالی
- رمزهای عبور و اطلاعات ورود
- قراردادها و اسناد داخلی
- اطلاعات کارکنان
- اطلاعات محرمانه مربوط به محصولات یا پروژهها
همچنین باید مشخص شود این اطلاعات در کجا ذخیره میشوند؛ مثلاً سرور داخلی، سرویس ابری، لپتاپ کارکنان یا نرمافزارهای سازمانی.
تیم واکنش به حادثه را مشخص کنید
در زمان وقوع نشت اطلاعات، سردرگمی میتواند خسارت را بیشتر کند. بنابراین از قبل باید مشخص باشد چه افرادی مسئول مدیریت حادثه هستند.
این تیم بسته به اندازه کسبوکار میتواند شامل نماینده IT، مسئول امنیت، مدیر کسبوکار، فرد مسئول امور حقوقی و مسئول ارتباطات باشد.
برای هر فرد نیز باید وظیفه مشخص شود. مثلاً یک نفر مسئول بررسی فنی، فرد دیگری مسئول ارتباط با مدیریت و شخص دیگری مسئول اطلاعرسانی باشد.
اگر کسبوکار نیروی متخصص داخلی ندارد، بهتر است از قبل مشخص شود در شرایط اضطراری با چه مشاور یا شرکت تخصصی تماس گرفته خواهد شد.
برای سناریوهای مختلف، اقدام مشخص داشته باشید
همه نشتهای اطلاعاتی به یک شکل اتفاق نمیافتند. ممکن است رمز یک حساب سرقت شود، لپتاپ حاوی اطلاعات مشتریان گم شود یا یک پایگاه داده در معرض دسترسی غیرمجاز قرار بگیرد.
بنابراین بهتر است برای سناریوهای اصلی، واکنش اولیه مشخص شود.
مثلاً اگر یک حساب کاربری مشکوک به هک شدن است، میتوان دسترسی آن را موقتاً محدود کرد و نشستهای فعال را بررسی کرد. اگر یک سیستم آلوده شده باشد، جدا کردن آن از شبکه میتواند به جلوگیری از گسترش حادثه کمک کند.
البته اقدامات دقیق باید متناسب با نوع حادثه و شرایط فنی سازمان تعیین شوند.
یک مسیر مشخص برای گزارش حادثه ایجاد کنید
کارکنان باید بدانند اگر متوجه رفتار مشکوکی شدند، آن را از چه طریقی گزارش کنند.
برای مثال، مشاهده ایمیل مشکوک، فایل ناشناس، ورود غیرعادی به حساب یا ارسال اشتباه اطلاعات به فرد نامرتبط، همگی میتوانند نیازمند گزارش باشند.
یک کانال مشخص برای گزارش باعث میشود اطلاعات مربوط به حادثه سریعتر به فرد مسئول برسد و کارکنان مجبور نباشند برای تصمیمگیری منتظر بمانند.
شواهد را حفظ کنید
بعد از شناسایی حادثه، حذف عجولانه فایلها یا تغییر تنظیمات سیستم ممکن است بخشی از شواهد را از بین ببرد.
لاگهای ورود، زمان وقوع فعالیتها، پیامهای خطا، ایمیلهای مشکوک و اطلاعات مربوط به سیستمهای درگیر میتوانند در بررسی حادثه اهمیت داشته باشند.
بنابراین بهتر است در برنامه واکنش، نحوه ثبت و نگهداری شواهد نیز مشخص شود و در صورت نیاز، این کار با کمک متخصصان امنیت انجام شود.
ارتباطات داخلی و خارجی را از قبل برنامهریزی کنید
در هنگام نشت اطلاعات، نحوه اطلاعرسانی اهمیت زیادی دارد. انتشار اطلاعات ناقص یا تأییدنشده میتواند باعث سردرگمی بیشتر شود.
بهتر است از قبل مشخص شود چه کسی اجازه دارد درباره حادثه با کارکنان، مشتریان، رسانهها یا سایر افراد خارج از سازمان صحبت کند.
اگر اطلاعات شخصی یا مالی افراد درگیر حادثه شده باشد، الزامات قانونی مربوط به اطلاعرسانی نیز باید بررسی شود؛ زیرا این الزامات بسته به کشور، نوع داده و شرایط حادثه متفاوت هستند.
بعد از مهار حادثه، کار تمام نشده است
یکی از اشتباهات رایج این است که پس از قطع دسترسی مهاجم، حادثه تمامشده در نظر گرفته شود. در حالی که باید بررسی شود مهاجم از چه مسیری وارد شده و آیا همچنان دسترسی پنهانی باقی مانده است یا خیر.
پس از بازگرداندن سیستمها، بهتر است علت اصلی حادثه بررسی شود و اقدامات اصلاحی انجام گیرد؛ برای مثال تغییر دسترسیها، اصلاح تنظیمات امنیتی، بهروزرسانی نرمافزارها یا آموزش کارکنان.
برنامه را آزمایش کنید
یک برنامه واکنش اگر فقط روی کاغذ وجود داشته باشد، ممکن است در شرایط واقعی کارایی لازم را نداشته باشد.
کسبوکار میتواند هر چند وقت یکبار یک سناریوی فرضی طراحی کند و بررسی کند که آیا اعضای تیم میدانند چه کاری باید انجام دهند یا خیر.
در این تمرینها میتوان پرسید:
- چه کسی اولین گزارش را دریافت میکند؟
- چه سیستمی باید بررسی یا محدود شود؟
- چه اطلاعاتی باید ثبت شود؟
- چه کسی درباره اطلاعرسانی تصمیم میگیرد؟
- چگونه فعالیتهای عادی کسبوکار بازگردانده میشوند؟
نتایج این تمرینها باید برای اصلاح برنامه استفاده شوند.
اشتباهات رایج در واکنش به نشت اطلاعات
برخی اشتباهات میتوانند اثر یک حادثه را بیشتر کنند:
- نادیده گرفتن نشانههای اولیه
- مشخص نبودن مسئول حادثه
- پاک کردن عجولانه شواهد
- اطلاعرسانی بدون بررسی اطلاعات
- نداشتن نسخه پشتیبان مناسب
- تصور اینکه تغییر رمز عبور بهتنهایی مشکل را حل میکند
- اجرا نکردن تمرینهای دورهای
برنامه خوب باید برای این شرایط از قبل راهکار داشته باشد.
در آخر…
یک برنامه واکنش به نشت اطلاعات باید مشخص، قابل اجرا و متناسب با اندازه و نوع کسبوکار باشد. شناسایی اطلاعات حساس، تعیین تیم مسئول، تعریف سناریوهای احتمالی، حفظ شواهد، مدیریت ارتباطات و بررسی علت اصلی حادثه، بخشهای مهم چنین برنامهای هستند.
برای بررسی مسائل امنیت اطلاعات و دریافت راهنمایی متناسب با شرایط کسبوکارتان، میتوانید با مشاوران حرفهای ما در پلتفرم مشاوره جامع و آنلاین الوکمک در ارتباط باشید.
اگر فردا متوجه شوید بخشی از اطلاعات کسبوکارتان در اختیار افراد غیرمجاز قرار گرفته، اولین اقدامی که باید انجام دهید چیست؟
