وقتی درباره هزینه بیمه صحبت میشود، معمولاً حق بیمه و میزان پوششها بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. اما یک عامل مهم دیگر هم وجود دارد که میتواند روی مبلغی که در زمان خسارت از جیب پرداخت میکنیم اثر بگذارد: فرانشیز بیمه.
ممکن است دو بیمهنامه پوشش مشابهی داشته باشند، اما به دلیل تفاوت در فرانشیز، مبلغی که فرد هنگام دریافت خسارت پرداخت میکند متفاوت باشد. به همین دلیل، آشنایی با مفهوم فرانشیز برای انتخاب و استفاده درست از بیمه اهمیت زیادی دارد.
فرانشیز بیمه چیست؟
فرانشیز بخشی از خسارت است که طبق شرایط بیمهنامه بر عهده بیمهگذار باقی میماند و شرکت بیمه آن قسمت را پرداخت نمیکند.
برای مثال، اگر خسارت ۱۰۰ میلیون تومان باشد و فرانشیز ۱۰ درصد تعیین شده باشد، در شرایطی که فرانشیز بهصورت درصدی از خسارت محاسبه شود، ۱۰ میلیون تومان بر عهده بیمهگذار و ۹۰ میلیون تومان بر عهده بیمه خواهد بود.
البته روش محاسبه فرانشیز در بیمههای مختلف میتواند متفاوت باشد. بنابراین نباید یک درصد مشخص را برای همه بیمهنامهها در نظر گرفت.
چرا شرکتهای بیمه فرانشیز تعیین میکنند؟
فرانشیز باعث میشود بخشی از خسارتهای کوچک مستقیماً توسط بیمهگذار پرداخت شود و شرکت بیمه بیشتر درگیر خسارتهای بزرگتر شود.
این موضوع میتواند هزینه بیمه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در برخی قراردادها، انتخاب فرانشیز بالاتر ممکن است با حق بیمه پایینتری همراه باشد؛ زیرا بخشی از ریسک مالی همچنان بر عهده خود بیمهگذار قرار دارد.
در نتیجه، فرانشیز را میتوان بخشی از سازوکار تقسیم ریسک میان بیمهگذار و شرکت بیمه دانست.
فرانشیز درصدی چگونه محاسبه میشود؟
در فرانشیز درصدی، سهم بیمهگذار بر اساس درصدی از مبلغ خسارت یا مبنایی که در قرارداد تعیین شده محاسبه میشود.
فرض کنید خسارت قابلقبول ۲۰۰ میلیون تومان باشد و فرانشیز ۱۰ درصد تعیین شده باشد. در این حالت سهم فرانشیز ۲۰ میلیون تومان خواهد بود و مبلغ باقیمانده، با توجه به سایر شرایط بیمهنامه، میتواند در تعهد بیمه قرار بگیرد.
نکته مهم این است که همیشه نباید فرض کرد درصد فرانشیز مستقیماً از کل مبلغ خسارت کم میشود. مبنای محاسبه باید در خود بیمهنامه بررسی شود.
فرانشیز ثابت چیست؟
در برخی قراردادها ممکن است فرانشیز به شکل مبلغ مشخص تعیین شود.
برای مثال، ممکن است در شرایط بیمهنامه ذکر شود که برای یک نوع خسارت مشخص، مبلغ معینی بر عهده بیمهگذار است.
در چنین حالتی، مبلغ فرانشیز لزوماً با افزایش خسارت به همان نسبت افزایش پیدا نمیکند.
تفاوت میان فرانشیز ثابت و درصدی میتواند هنگام مقایسه دو بیمهنامه اهمیت زیادی داشته باشد.
فرانشیز چه اثری روی هزینه نهایی دارد؟
مهمترین اثر فرانشیز این است که هزینه واقعی بیمهگذار فقط به حق بیمهای که برای خرید بیمهنامه پرداخت کرده محدود نمیشود.
فرض کنید فردی برای یک بیمهنامه مبلغ مشخصی پرداخت کرده، اما هنگام خسارت باید درصدی از هزینه را نیز خودش بپردازد. بنابراین هزینه واقعی استفاده از بیمه شامل دو بخش میشود: مبلغی که برای داشتن بیمه پرداخت شده و سهمی که در زمان خسارت بر اساس فرانشیز بر عهده فرد قرار میگیرد.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که احتمال استفاده از بیمه بالا باشد.
فرانشیز بالاتر بهتر است یا پایینتر؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه افراد وجود ندارد.
فرانشیز پایینتر معمولاً باعث میشود سهم پرداختی فرد هنگام خسارت کمتر باشد، اما ممکن است هزینه تهیه بیمه بیشتر شود.
در مقابل، فرانشیز بالاتر میتواند هزینه اولیه بیمه را کاهش دهد، ولی در زمان خسارت سهم بیشتری از هزینه بر عهده بیمهگذار خواهد بود.
بنابراین انتخاب باید بر اساس وضعیت مالی و میزان ریسک انجام شود.
اگر پرداخت یک خسارت نسبتاً سنگین برای فرد دشوار باشد، پایینتر بودن فرانشیز ممکن است اهمیت بیشتری پیدا کند. اما فردی که توانایی مالی بیشتری برای پرداخت بخشی از خسارت دارد، ممکن است بتواند فرانشیز بالاتری را تحمل کند.
فرانشیز در بیمه خودرو
فرانشیز در برخی پوششهای بیمه خودرو اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، در بیمه بدنه ممکن است خسارتهای مختلف با درصد یا شرایط مشخصی از فرانشیز همراه باشند.
فرض کنید هزینه خسارت ۱۵۰ میلیون تومان باشد و طبق قرارداد، ۲۰ درصد خسارت بر عهده بیمهگذار قرار بگیرد. در این صورت سهم اولیه بیمهگذار ۳۰ میلیون تومان خواهد بود و بخش باقیمانده، پس از بررسی سایر شرایط، میتواند در تعهد بیمه قرار بگیرد.
بنابراین هنگام انتخاب بیمه خودرو، فقط سقف پوشش را بررسی نکنید؛ میزان فرانشیز نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
فرانشیز در بیمه درمان
در بیمههای درمان نیز ممکن است درصدی از هزینه خدمات پزشکی بر عهده بیمهشده باشد.
مثلاً اگر یک خدمت درمانی ۱۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد و سهم بیمهشده طبق قرارداد ۱۰ درصد تعیین شده باشد، فرد باید بخشی از هزینه را خودش پرداخت کند.
البته در بیمه درمان، شرایط قرارداد، نوع خدمت، سقف تعهدات و نحوه پرداخت میتواند تفاوت زیادی داشته باشد.
به همین دلیل باید قبل از استفاده از پوشش درمانی مشخص شود فرانشیز مربوط به همان خدمت چگونه محاسبه میشود.
فرانشیز در بیمه مسئولیت
در بیمههای مسئولیت نیز ممکن است شرایط خاصی درباره سهم بیمهگذار از خسارت وجود داشته باشد.
این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا خسارتهای مسئولیت گاهی میتوانند مبالغ بالایی داشته باشند.
فرد یا کسبوکاری که مسئولیت حرفهای یا مالی قابلتوجهی دارد، باید بداند در صورت وقوع خسارت، چه بخشی از مبلغ ممکن است بر عهده خودش قرار بگیرد.
آیا همه خسارتها فرانشیز دارند؟
خیر.
وجود فرانشیز و میزان آن به نوع بیمه، نوع پوشش و شرایط قرارداد بستگی دارد.
ممکن است یک بیمهنامه برای یک پوشش فرانشیز داشته باشد و برای پوشش دیگری شرایط متفاوتی تعیین کند.
حتی در یک نوع بیمه نیز ممکن است فرانشیز با توجه به نوع خسارت متفاوت باشد.
به همین دلیل نمیتوان بدون بررسی بیمهنامه گفت که «فرانشیز این بیمه همیشه فلان درصد است».
تفاوت فرانشیز با حق بیمه چیست؟
این دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند.
حق بیمه مبلغی است که برای خرید و برقرار ماندن پوشش بیمه پرداخت میشود.
اما فرانشیز سهمی از خسارت است که در زمان وقوع خسارت و طبق شرایط قرارداد بر عهده بیمهگذار باقی میماند.
بنابراین ممکن است فرد حق بیمه خود را بهطور کامل پرداخت کرده باشد، اما هنگام دریافت خسارت همچنان موظف باشد مبلغی را شخصاً پرداخت کند.
تفاوت فرانشیز با سقف تعهدات چیست؟
سقف تعهدات مشخص میکند شرکت بیمه حداکثر تا چه مبلغی مسئولیت پرداخت دارد.
فرانشیز نیز مشخص میکند چه مقدار از خسارت بر عهده بیمهگذار باقی میماند.
این دو عامل میتوانند همزمان روی مبلغ نهایی دریافتی اثر بگذارند.
برای مثال، ممکن است یک بیمهنامه سقف تعهد بالایی داشته باشد، اما فرانشیز آن نیز قابلتوجه باشد. بنابراین داشتن سقف بالا لزوماً به معنی پرداخت کامل خسارت نیست.
قبل از خرید بیمه، فرانشیز را کجا بررسی کنیم؟
میزان و نحوه محاسبه فرانشیز معمولاً در شرایط بیمهنامه و بخش مربوط به پوششها مشخص میشود.
هنگام بررسی قرارداد، بهتر است فقط به عدد فرانشیز توجه نکنید. باید ببینید این درصد یا مبلغ بر چه اساسی محاسبه میشود، برای کدام پوشش اعمال میشود و آیا برای انواع مختلف خسارت تفاوت دارد یا خیر.
اگر عبارت یا نحوه محاسبه برایتان روشن نیست، بهتر است قبل از خرید درباره آن توضیح دقیق دریافت کنید.
یک مثال ساده برای تصمیمگیری
فرض کنید دو بیمهنامه برای یک ریسک مشابه در اختیار دارید.
بیمه اول حق بیمه بیشتری دارد، اما فرانشیز آن پایین است. بیمه دوم حق بیمه کمتری دارد، اما در زمان خسارت سهم بیشتری از هزینه را خودتان باید پرداخت کنید.
اگر احتمال خسارت برای شما زیاد باشد، ممکن است فرانشیز پایین ارزش بیشتری داشته باشد.
اما اگر احتمال استفاده از بیمه پایین باشد و توانایی پرداخت بخشی از خسارت را داشته باشید، گزینهای با فرانشیز بالاتر ممکن است از نظر هزینه کلی منطقیتر باشد.
بنابراین مقایسه باید با توجه به شرایط واقعی انجام شود.
سؤالات متداول
فرانشیز بیمه چیست؟
فرانشیز بخشی از خسارت است که طبق شرایط بیمهنامه بر عهده بیمهگذار باقی میماند.
آیا فرانشیز همان حق بیمه است؟
خیر. حق بیمه هزینه خرید پوشش بیمه است، اما فرانشیز سهمی از خسارت است که هنگام وقوع خسارت ممکن است فرد شخصاً پرداخت کند.
فرانشیز بالاتر بهتر است یا پایینتر؟
به شرایط مالی و میزان ریسک بستگی دارد. فرانشیز پایین معمولاً سهم پرداختی هنگام خسارت را کاهش میدهد، اما ممکن است هزینه بیمه بیشتر باشد.
آیا همه بیمهها فرانشیز دارند؟
خیر. وجود و میزان فرانشیز به نوع بیمه، پوشش و شرایط قرارداد بستگی دارد.
فرانشیز در بیمه خودرو چگونه محاسبه میشود؟
بسته به نوع بیمه و پوشش، ممکن است بهصورت درصدی یا طبق شرایط مشخص دیگری تعیین شود. جزئیات باید در بیمهنامه بررسی شود.
آیا سقف تعهدات بالا، فرانشیز را بیاهمیت میکند؟
خیر. سقف تعهدات و فرانشیز دو مفهوم جداگانه هستند و هر دو میتوانند روی مبلغ نهایی پرداختی اثر داشته باشند.
جمعبندی
فرانشیز یکی از مهمترین بخشهای بیمهنامه است که میتواند در زمان وقوع خسارت روی هزینهای که از جیب پرداخت میکنید تأثیر بگذارد. این مبلغ یا درصد در بیمههای مختلف شرایط یکسانی ندارد و ممکن است برای پوششهای متفاوت، مقدار متفاوتی داشته باشد.
هنگام انتخاب بیمه، نباید فقط به حق بیمه یا سقف تعهدات توجه کرد. میزان فرانشیز، نحوه محاسبه آن و مواردی که شامل فرانشیز میشوند نیز باید بررسی شوند.
فرانشیز پایین میتواند سهم پرداختی هنگام خسارت را کاهش دهد، اما ممکن است هزینه تهیه بیمه را افزایش دهد. در مقابل، فرانشیز بالاتر ممکن است هزینه اولیه کمتری داشته باشد، ولی در زمان خسارت مسئولیت مالی بیشتری برای بیمهگذار ایجاد میکند.
در نهایت، انتخاب مناسب به شرایط فرد بستگی دارد. مهم این است که قبل از خرید بدانید در صورت وقوع خسارت، دقیقاً چه مقدار از هزینه بر عهده شما خواهد بود و شرکت بیمه چه مقدار را طبق قرارداد پرداخت میکند.
